Bí quyết viết về trải nghiệm chưa có bằng cách vận dụng khả năng thấu cảm

Bạn có bao giờ rơi vào tình huống được yêu cầu/nhờ viết về một trải nghiệm mà mình chưa từng trải qua? Chẳng hạn chưa khách hàng bảo, "Em ơi viết cho chị bài mô tả về khó khăn của trẻ em vùng cao nhé! Chị muốn dùng để kêu gọi tại trợ". Bạn không phải trẻ em vùng cao, bạn cũng chưa bao giờ lên vùng cao, chưa bao giờ trải qua khó khăn của các em. Vậy làm sao bạn có thể viết đây? "Khả năng thấu cảm" trong bài viết dưới đây sẽ là chìa khóa cho vấn đề này!



Thấu cảm là gì?


Thấu cảm là một loại khả năng. Bạn có thể được sinh ra với nó, bạn cũng có thể luyện tập để phát triển khả năng này. Thấu cảm là một loại cảm quan, sử dụng hết 5 giác quan còn lại để liên tưởng và kết nối với thế giới xung quanh, từ trong ra ngoài và ngược lại.


Ngày nào bạn còn cảm xúc, ngày đó bạn còn khả năng đồng cảm. Còn việc cảm một cái gì đó nhanh hay chậm, sâu hay nông, nó phụ thuộc vào bản năng và thời gian rèn luyện.


Khi quen dần, bạn sẽ thấy đó là một năng lực "tối thượng" cho rất nhiều thứ trong cuộc sống này. Bởi chúng ta, con người, là giống loài sống bầy đàn, không cảm được thế giới, sẽ không có chốn cho tâm hồn mình dựa vào, và ta cũng cần có người khác cảm ta để mà nâng đỡ.

Sau vô số lần “cảm” với nhiều người khác nhau và đúc rút từ thực tế cuộc sống, mình chia "thấu cảm" làm 3 nấc thang: Nhận thức hay biết, đồng cảm xúc hay hiểu, thấu cảm hay cảm/thương.

1. NHẬN THỨC hay BIẾT

Có những thứ bạn không trải qua nhưng bạn biết nó sẽ như thế nào. Ví như, mình chưa bao giờ hút thuốc, nhưng mình đọc tài liệu, xem thông tin báo chí; mình biết hút thuốc lá có hại cho sức khỏe.



Mình biết nó sẽ liên quan đến phổi, lâu dài sẽ ảnh hưởng đến khả năng thở của người hút. Những người xung quanh sẽ có khả năng bị các di chứng còn cao hơn nữa như hen suyễn, khó thở, chậm phát triển... vì hít chung một bầu không khí khói thuốc.


Lúc mình còn nhỏ xíu 10 tuổi, mình biết hút thuốc lá có hại cho sức khỏe vì mình xem tivi và nghe ông mình nói.

2. ĐỒNG CẢM XÚC hay HIỂU

Cái gì “đồng” có nghĩa là có điểm chung rồi. Nên khi bây giờ, có kinh nghiệm bị ảnh hưởng khói thuốc, mình hiểu cái cảm giác “Không thở được vì khói thuốc lởn vởn”.


Với những bạn có dị ứng các loại “mùi” khác như nước hoa, hay dị ứng lông chó/mèo... mà hắt xì liên tục; mình sẽ hiểu được cái cảm giác dị ứng, khó thở là như thế nào. Mặc dù lý do dẫn đến cái hắt xì hơi có khác nhau, nhưng ở đây mình có sự đồng cảm một chút vậy.

3. THẤU CẢM hay CẢM/THƯƠNG

Thấu thì rõ ràng là bạn phải “thẩm thấu” một loại cảm xúc nào đó mới đạt được mức độ này. Phải cảm rõ tường tận bạn mới có cái sự cảm, cái sự thương mà "ngọ nguậy" hành động.


Nhóm trải nghiệm này sẽ ít có cảm giác 100% thấu cảm được với nhiều đối tượng. Vì đa phần, bạn đã là người trải qua chính xác trải nghiệm đó rồi và đối tượng bạn đang quan tâm, là một người có vị trí đặc biệt với bạn.


Lấy ví dụ: Ba mình là một người nghiện thuốc từ lúc mình còn bé. Mình không hiểu được cảm giác nghiện thuốc của ba vì mình không hút, nhưng mình hiểu nghiện thì khó bỏ (như mấy bạn nghiện Facebook, nghiện cafe.



Thương nên tìm mọi cách để “thay thế” thói quen hút thuốc này. Nhưng thấu cảm thì lại là dành cho mẹ, mình hiểu khó chịu vì khói thuốc là như thế nào. Và hiểu luôn cảm giác có người thương nghiện thuốc là như thế nào. Thương cho cái cảm giác khó chịu bức bối của mẹ và thương cho ba với thói quen xấu của mình.

Vậy còn dạng tình cảm thương mà chưa chắc hiểu thì sao? Có giống như kiểu mẹ thương con?


Mẹ mình ít nói nhưng chắc nhiều người mẹ khác hay nói, “Tao đẻ ra mày chả nhẽ không hiểu tánh mày?”. Mối quan hệ ruột thịt hiểu-thương có thể bị đánh tráo cấp bậc; vì có khi mẹ không hiểu mình đang trải qua cái gì đâu (mẹ mình có phải đi họp khách hàng đâu) nhưng chắc chắn nếu hỏi có thương mình không thì mình nghĩ là có.


Vì thương mà không muốn con đói, mình có mệt cũng ngồi dậy nấu cho nó ăn chẳng hạn. Và đó là loại năng lực đặc biệt cho một vài đối tượng đặc biệt trong cuộc đời này thôi.

Vậy làm sao để cảm rồi viết hay giao tiếp khi chưa có trải nghiệm?

Mình phải biết loại trải nghiệm đó là như thế nào bằng việc tìm tòi đọc, học và hỏi những người đã kinh qua. Rồi mình kiếm cách hiểu ít nhất cái cảm giác đó là như thế nào đã. Khi dừng ở mức hiểu là mình đủ khả năng để viết hay có cảm xúc để truyền tải rồi, không nhất thiết phải thương cảm đâu.


Mình từng nhớ một video clip một người cha, đặt con của mình vào chiếc rổ (như giỏ mua hàng ngoài siêu thị). Ông bật tivi lên với chiếc video tàu lượn siêu tốc, ông bật quạt thật to, rồi cứ vậy mà lái chiếc rổ theo màn hình tàu lượn trên tivi.


Với một đứa nhóc 2 - 3 tuổi, đó là loại cảm giác “hiểu” sự phấn khích khi ngồi ghế tàu lượn là như thế nào. Và chắc chắn có ai đó hỏi, nó sẽ kể cho bạn nghe cảm giác “tim đập nhanh, rung lắc, gió thổi phù phù ngang tai” như thế nào.



Nên mình nghĩ, với người viết hay làm công việc với cảm xúc, cái độc giả hay người cần nghe không phải là “Tôi đã leo lên đỉnh Everest” mà họ muốn nghe “Cảm giác háo hức khi chuẩn bị, leo núi vất vả mà thích thú thế nào, tập luyện để leo ra sao...” Từ cái cảm giác đó, bạn quy lại những hoạt động khác tương tự để hiểu đã rồi diễn giải nó súc tích.


Và mình thường dừng ở giai đoạn hiểu để viết hoặc phản hồi. Có hiểu thì mới truyền tải cảm xúc được. Mà cảm xúc, đơn giản hóa, nó đơn giản cũng là phấn khích, thất vọng, yêu, ghét, giận, hạnh phúc...


Tựu trung, chỉ cần bạn cố gắng chủ động chọn hiểu cảm xúc của người khác, tăng khả năng đồng cảm (nấc số 2) thì bạn đã đạt tới khả năng viết được về những trải nghiệm mình chưa có rồi. Không cần tới thấu cảm đâu! Hãy thử thực hành và hoàn thành đề ở đầu bài nhé (Mô tả khó khăn của các em bé vùng cao)!


28 lượt xem0 bình luận

Bài đăng gần đây

Xem tất cả