top of page

Quy trình thực hiện một cuốn sách dịch có gì cần lưu ý?

Hiện nay, thị trường sách Việt không hiếm các đầu sách được viết bởi tác giả nước ngoài và được các nhà xuất bản (NXB) hoặc nhà phát hành (NPH) chọn dịch lại, phục vụ độc giả Việt Nam. Nhiều đầu sách nước ngoài nổi trội gần đây có thể kể đến như: Cây cam ngọt của tôi, Làm cha mẹ tỉnh thức, 7 thói quen thành công, Cha giàu cha nghèo, Harry Potter…


Vậy để mang tinh hoa văn hóa nhân loại về với độc giả Việt Nam, những cuốn sách này đã trải qua lộ trình thế nào? Làm sao để sách được xuất bản và lưu hành rộng rãi trên thị trường nước nhà? Mời các bạn cùng tham khảo quy trình xuất bản một cuốn sách nước ngoài được dịch lại ở Việt Nam qua bài viết dưới đây. Những kiến thức này sẽ đặc biệt hữu ích nếu bạn muốn trở thành biên tập viên hoặc là người giỏi ngoại ngữ và muốn thử sức vào công việc dịch sách.


Khái quát về thị trường sách dịch hiện nay


Theo điều 26, Luật Xuất bản năm 2012 thì “Việc xuất bản tác phẩm, tài liệu của tổ chức, cá nhân nước ngoài để kinh doanh tại Việt Nam phải được nhà xuất bản Việt Nam thực hiện”.


Mỗi NXB và NPH sẽ dựa vào thế mạnh riêng mà chọn lựa và thực hiện mua bản quyền các ấn phẩm phù hợp.


Với sự mở rộng và phát triển của nhiều công ty làm sách trên thị trường như hiện nay, việc mua bản quyền sách đã trở thành cuộc đua giữa các đơn vị khi phải nắm bắt được thời cơ phù hợp nhằm giảm tối đa chi phí và tạo ra được những ấn phẩm bán chạy. Để giao dịch mua bán bản quyền sách được thành công, thông thường, các nhà xuất bản sẽ trả cho chủ sở hữu bản quyền ở nước ngoài (tác giả hoặc nhà xuất bản sách gốc) là 6% - 8% giá bìa của tổng số bản tiêu thụ (các đối tác nước ngoài thường yêu cầu trả trước trên cơ sở số lượng để tính toán, thấp nhất là 2.000 bản).

Nguồn: Vecteezy

Điều này đòi hỏi mỗi NXB/NPH sở hữu một đội ngũ chuyên môn làm công việc khai thác bản quyền, tìm kiếm các đầu sách nổi trội trên thế giới. Những ấn phẩm này có thể đến từ các cuộc thi Nobel Văn học, Pulitzer hay các tác giả có sách bán chạy trên thế giới trong nhiều năm.


Bên cạnh việc đón đầu xu hướng, các NXB/NPH còn cần nắm bắt và nhận định đúng thời cơ để mua bản quyền sách với chi phí thấp nhất và mang lại hiệu quả kinh doanh cao nhất cho đơn vị của mình.


2. Quy trình thực hiện/hoàn thành một cuốn sách dịch


So với việc xuất bản một quyển sách do tác giả Việt viết, xuất bản một quyển sách dịch có những điểm khác biệt nhất định. Tiêu biểu nhất chính là giai đoạn trao đổi hợp đồng bản quyền với tác giả hoặc đơn vị sở hữu sách gốc. Đây là bước đi khởi đầu cực kỳ quan trọng và khó khăn trên hành trình dịch và xuất bản sách dịch.


Như vậy, một quyển sách hay từ nước ngoài để gia nhập vào Việt Nam, cần trải qua một quy trình chặt chẽ sau:


1. Đội ngũ nhân sự của NXB/NPH khai thác các đầu sách có tiềm năng, đang nổi trội hoặc là phù hợp với thị hiếu của độc giả Việt Nam. Đây là phần công việc yêu cầu sự nhạy cảm, “con mắt vàng” để nhận định tiềm năng của một cuốn sách, cập nhật xu hướng đọc của thị trường một cách liên tục và thường được thực hiện bởi đội ngũ Biên tập viên nòng cốt của đơn vị làm sách.


2. Sau khi chọn được những đầu sách thích hợp, NXB/NPH tiến hành bước đi tiếp theo: liên hệ với tác giả hoặc đơn vị sở hữu ấn phẩm đã chọn để thực hiện các giao dịch mua bản quyền sách. Đây được xem là giai đoạn khó khăn và quan trọng bậc nhất trong quá trình xuất bản một quyển sách dịch.


3. Khi các hoạt động trao đổi quyền sở hữu tác phẩm được hoàn tất, NXB/NPH sẽ đặt và ký hợp đồng với các dịch giả để thực hiện công việc chuyển ngữ. Các dịch giả được chọn không chỉ có khả năng ngôn ngữ tốt cả ở ngôn ngữ gốc (nước ngoài) lẫn ngôn ngữ đích (Việt Nam), mà còn cần am hiểu những điểm khác biệt trong văn hóa của cả hai thị trường. Để đảm bảo sách xuất bản phù hợp với thuần phong mỹ tục, pháp luật và thị hiếu của độc giả Việt Nam, NXB/NPH cần đảm bảo dịch giả là những người có uy tín, có chuyên môn, cẩn thận và trách nhiệm cao với bản dịch.


4. Việc tiếp theo sau khi các vấn đề pháp lý của sách hoàn tất chính là chuyển ngữ, hay còn gọi là dịch sách. Trong quá trình dịch sách, dịch giả không chỉ dừng lại ở việc “dịch ngôn ngữ” mà còn cần quan tâm đến việc “dịch” cả những yếu tố liên quan đến văn hóa, phong cách, giọng điệu,… đảm bảo nội dung gốc không bị thay đổi nhưng vẫn gần gũi, phù hợp với thị trường đích.


Sau khi hoàn thành bản dịch, dịch giả gửi lại nhà xuất bản hoặc công ty sách để được biên tập và phản hồi chỉnh sửa, sau đó thực hiện các hoạt động xuất bản khác như: thiết kế, in ấn, phát hành…


5. Cuối cùng, dịch giả và nhà xuất bản sẽ kết thúc hợp đồng và thanh toán thù lao. Mỗi NXB/NPH sẽ có cách tính nhuận bút cho các bản dịch khác nhau. Thông thường, nhuận bút phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: kinh nghiệm hay danh tiếng của dịch giả, độ khó trong nội dung của tựa sách đó, liệu nó có mang tính chuyên môn quá không, và cả ngôn ngữ gốc…


3. Yêu cầu của một quyển sách dịch được xuất bản và phát hành

Nguồn: Vecteezy

Trước khi bàn về chất lượng, một cuốn sách dịch, để được xuất bản và phát hành rộng rãi trên thị trường, phải được nhà xuất bản cấp giấy phép và đảm bảo đầy đủ về mặt pháp lý, liên quan đến bản quyền. Nóicách khác, nhà xuất bản cần chắc chắn sách đã đủ điều kiện về mặt pháp luật để tiếp cận với độc giả Việt Nam.