• Ngân

[Quan điểm] Theo bạn, freelance writer có nên làm bài test khi nhà tuyển dụng yêu cầu không?

Không ít nơi tuyển dụng freelance writer yêu cầu các bạn làm bài test để kiểm tra năng lực. Đây sẽ là chuyện bình thường nếu nhà tuyển dụng làm đúng "quy trình", xem bài test như một vòng để chọn ra freelancer phù hợp. Tuy nhiên, có không ít nơi lợi dụng điều này để thu về nguồn bài miễn phí, tự ý sử dụng bài test của freelancer mà không trả phí. Tình trạng này đã khiến nhiều cây viết tự do có cái nhìn tiêu cực và không muốn làm bài test khi được yêu cầu.


Nhưng liệu điều này có lợi cho freelancer không hay đang vô tình khiến các bạn bỏ mất cơ hội việc làm? Vì không phải nhà tuyển dụng nào cũng xấu, rất có thể đó là khách hàng tử tế, mong muốn thông qua bài test để chọn được người làm việc phù hợp với mình và cùng đi lâu dài. Cùng nghe ý kiến của bốn bạn cộng tác viên về quan điểm "freelance writer có nên làm bài test khi nhà tuyển dụng yêu cầu không?" nhé!


HẠNH TRANG - FREELANCE MEDICAL WRITER


Mình có hai trải nghiệm trái ngược liên quan đến viết bài test cho nhà tuyển dụng.


Trải nghiệm thứ nhất là lần đầu tiên mình viết bài test và cũng là lần đầu mình manh nha “bán chữ”. Thời điểm ấy cách đây khoảng hai năm. Lúc đó, mình vẫn thoải mái đồng ý viết bài test bởi đó là cách chứng minh năng lực của bản thân dễ dàng nhất. Rất may mắn, bài của mình đạt tiêu chuẩn, được duyệt đăng và trả nhuận bút.


Trải nghiệm thứ hai thì trái ngược hoàn toàn. Lần này, mình viết bài test cho một tạp chí khá nổi tiếng. Mình mất nhiều ngày để tìm đọc tài liệu, lên dàn ý rồi hoàn thiện bài viết. Sau khi ấn nút gửi email, mình mong chờ ngày đêm tin hồi âm của khách hàng. Sáng kiểm tra tin nhắn trên điện thoại, chiều xem lại hòm thư trên máy tính, lục cả thư rác xem có bỏ sót không nhưng vẫn chẳng thấy tin tức gì. Sau hơn một tuần, mình mạnh dạn nhắn tin cho biên tập viên để hỏi thăm tình hình. Lúc này, bạn biên tập viên mới nói mình rằng, “Ôi, xin lỗi bạn, mình quên mất, bài viết của bạn không đạt tiêu chuẩn, hẹn dịp khác làm việc với bạn nhé!” Nếu bạn đã từng trải qua tình huống này, chắc bạn cũng có cảm giác giống mình: hụt hẫng, tự oán trách bản thân và cảm thấy phí hoài thời gian lẫn chất xám suốt hai tuần qua.


Kể từ đó, mình không bao giờ đồng ý viết bài test cho khách hàng nữa. Không phải mình sợ cảm giác hụt hẫng và thất vọng khi bài viết không đạt tiêu chuẩn mà vì mình đã tìm ra cách thể hiện năng lực của bản thân tốt hơn là viết mỗi một bài test. Đó chính là sử dụng website cá nhân hoặc những bài mình đã từng viết cho khách hàng trước đây. Mình thấy cách này có lợi cho cả mình và khách hàng. Về phía người viết, mình không mất thời gian và công sức để “múa bút” theo chủ đề mà đơn vị tuyển dụng đặt ra. Bên cạnh đó, website còn có lợi thế hơn một bài viết đơn lẻ trong việc chứng minh năng lực viết lách, tư duy quản trị và sự chuyên nghiệp của bạn. Về phía khách hàng, họ cũng dễ dàng biết được bạn là ai, năng lực của bạn có ổn không, lợi thế của bạn là gì và phong cách viết có phù hợp với họ không.


Tới nay, mình đã thực hiện cách này với sáu nhà tuyển dụng. Trong đó, một đơn vị phản hồi là phong cách viết của mình không phù hợp, một khách hàng đề nghị mình viết thêm bài test nhưng mình từ chối. Còn lại bốn người trở thành khách hàng lâu dài với mình, họ không yêu cầu bất kỳ bài test nào. Thậm chí, có khách hàng sau khi xem xong website của mình còn nhắn tin cho mình rằng, “Chị rất vui vì có cơ hội làm việc với em. Phong cách của em rất phù hợp với định hướng của công ty chị”.


Bạn thấy đấy, dù có chấp nhận viết bài test hay không thì vẫn sẽ có lúc mình bị khách hàng từ chối. Tuy nhiên, thay vì bỏ công sức để viết bài test mà chưa chắc đã thể hiện được hết năng lực bản thân, mình sẽ gửi tới khách hàng phiên bản chân thật và sống động nhất của mình thông qua website cá nhân. Mình tin khách hàng tử tế sẽ yêu thích và trân trọng cách làm việc này.

-----------o0o-----------


HÀ PHƯƠNG - FREELANCE WRITER


Nhiều ý kiến cho rằng việc làm bài test không có tác dụng đánh giá freelancer phù hợp với vị trí công việc nào đó hay không. Đồng thời việc này cũng làm tăng nguy cơ bị lợi dụng chất xám qua bài test. Tuy nhiên, theo ý kiến của mình thì khi được yêu cầu làm bài test, người viết vẫn nên thực hiện.


Lý do freelance writer nên làm bài test theo yêu cầu nhà tuyển dụng


1. Thông qua bài test, nhà tuyển dụng sẽ đánh giá được chúng ta có hiểu chủ đề mình cần thực hiện hay không. Đồng thời, một bài làm tốt và có cách triển khai nội dung khoa học cũng thể hiện phần nào khả năng của freelancer. Hoặc từ việc làm bài test, bản thân freelancer có thể đánh giá về cách làm việc của nhà tuyển dụng. Từ đó, cả nhà tuyển dụng và freelancer đều “đo” được phần nào mức độ phù hợp của hai bên.


2. Bài test giúp freelancer tiến thêm một bước trong việc hiểu về cách tuyển chọn hoặc các tiêu chí mà nhà tuyển dụng này yêu cầu. Nhờ vậy, các bạn có thể mở rộng tầm hiểu biết và có sự so sánh giữa các nhà tuyển dụng với nhau. Và cho dù kết quả cuối cùng, bạn không được chọn thì lần sau bạn đã có nhiều kinh nghiệm để tự tin ứng tuyển.


3. Thật ra, khi bạn đã xác định muốn ứng tuyển vào một công ty thì việc làm bài test theo yêu cầu gần như là một điều kiện bắt buộc chúng ta phải thực hiện. Đây cũng là cách thể hiện sự chuyên nghiệp, bởi trong quá trình làm bài test, chúng ta cũng cần tìm hiểu những thông tin ban đầu về công ty, sản phẩm/dịch vụ và các bài viết đã đăng tải trên website. Khi làm tốt việc này và thể hiện điều đó trong bài test, tức là bạn đã ghi điểm với nhà tuyển dụng. Bạn có nhiều cơ hội hơn để được nhận công việc này.


Tuy vậy, thực tế là có một số công ty lợi dụng bài test để lấy chất xám của ứng viên một cách miễn phí. Vì thế, dù cho quan điểm của mình là chúng ta nên làm bài test theo yêu cầu của nhà tuyển dụng nhưng trước đó, bạn cần cân nhắc một số gợi ý sau để tránh bị lừa:


Những điều freelancer cần lưu ý trước khi làm bài test


Có một thực tế là vài đơn vị lấy danh nghĩa tuyển dụng để yêu cầu nhiều người gửi bài test nhưng lại chỉ tuyển số lượng rất ít. Đồng thời với những bài được đánh giá không đạt, họ vẫn vô tư sử dụng mà không trả phí cho freelancer. Việc này đã xảy ra trong thực tế và khiến freelancer cảm thấy tức giận, thậm chí mất niềm tin ở nhà tuyển dụng nên thường từ chối làm bài test, vô tình bỏ qua nhiều cơ hội tốt. Sau đây là một số gợi ý bạn cần làm trước khi tham gia viết bài test:


1. Bạn cần nhận định xem đơn vị này có uy tín hay không


Gợi ý là bạn hãy kiểm tra thông tin website, sản phẩm dịch vụ có phổ biến trên thị trường không, xem phản hồi và mức độ tương tác của đơn vị với khách hàng… Đồng thời, một đơn vị uy tín, làm việc chuyên nghiệp và bài bản cũng sẽ đưa ra những yêu cầu rõ ràng trong bài test, làm việc bằng email cá nhân hoặc tốt hơn là email công ty. Ngoài ra, trên chữ ký email cũng có đầy đủ thông tin để bạn dễ xác nhận lại. Mình tin là thao tác kiểm tra này cũng không mất quá nhiều thời gian và nó hoàn toàn cần thiết để tránh bị lừa hoặc lợi dụng chất xám.


2. Bạn có thể hỏi thẳng nhà tuyển dụng về bài test


Tức là bạn có thể hỏi bài test này nếu không đạt thì sẽ xử lý thế nào? Thường nếu không đạt thì họ không có quyền sử dụng bài viết, còn nếu đạt thì bạn sẽ được nhận nhuận bút cho cả bài test. Việc bạn hỏi rõ ràng thông tin là nhằm mục đích xem cách họ trả lời có thẳng thắn hoặc theo một quy định cụ thể nào của công ty không. Khi đó, nếu là một đơn vị uy tín thì họ sẽ trả lời hoặc có những quy định rõ ràng về việc này.


3. Bạn có thể tham khảo thông tin trong hội nhóm tuyển dụng


Gợi ý là bạn có thể nằm vùng và tìm kiếm trên những nhóm tuyển dụng để biết công ty hoặc đơn vị đó đã từng bị gọi tên hoặc “bóc phốt” về vấn đề gì chưa. Mình từng thấy có những công ty bị nêu tên vì đăng tin tuyển dụng ồ ạt, rất nhiều người không đạt mà không đưa được lý do thỏa đáng. Đồng thời, có bạn còn phát hiện bài test của mình vẫn được công ty đó sử dụng. Mình thấy nguồn thông tin này cũng hữu ích để kiểm tra trước khi bạn cảm thấy nghi ngờ hoặc gặp một đơn vị nhỏ, chưa có nhiều tiếng tăm trên thị trường.


Sau những bước kiểm tra đơn giản ở trên, mình tin bạn có thể bắt tay vào làm bài test ngay rồi. Nhớ thể hiện tất cả những gì bạn đã tìm hiểu về đơn vị tuyển dụng trong nội dung của bạn để có thêm cơ hội được chọn nhé. Tuy vậy, có thể bạn đã cẩn thận kiểm tra trước khi nhận làm bài test và bạn không đạt, rồi một ngày đẹp trời bạn thấy bài test của mình xuất hiện đâu đó trên trang của họ thì đây có thể là một lần vấp ngã để rút kinh nghiệm lần sau. Nhưng mình tin sau mỗi bài test, chúng ta cũng trở nên mạnh mẽ và có nhiều trải nghiệm để ngẫm lại sau này.

-----------o0o-----------


MỸ HƯỜNG - FREELANCE WRITER/ BLOGGER


Câu chuyện tìm kiếm khách hàng đối với những người làm tự do là hiển nhiên vì đa số dự án thường ngắn hạn. Có vài khách hàng sẽ yêu cầu bạn làm bài kiểm tra trước khi quyết định có nên chọn bạn hay không. Nếu là mình, mình sẽ không chấp nhận lời yêu cầu đó với 3 nguyên nhân sau:


1. Mình đi tìm kiếm khách hàng chứ không phải xin việc


Khi tìm kiếm khách hàng, mình luôn ở tâm thế là người cung cấp dịch vụ chứ không phải đi xin việc. Là một freelance writer, mình có dịch vụ riêng và sẽ bán cho nhà tuyển dụng mà ở đây mình gọi là khách hàng. Vì vậy, bài test của khách hàng không nằm trong những dịch vụ mà mình cung cấp, và mình có quyền từ chối không làm theo yêu cầu của họ.


Đối với mình, bài test chỉ phù hợp với những ai muốn ứng tuyển vào làm full-time cho công ty đó. Mục đích của bài test là để kiểm tra trình độ, năng lực, mức độ phù hợp... của ứng viên. Đối với freelancer, họ chỉ làm những dự án ngắn hạn. Khi khách hàng và mình gặp nhau, tức là phía khách hàng đã phải biết được văn phong, cách viết, lĩnh vực mà mình đang làm. Việc gặp nhau chỉ để trao đổi thêm về công việc, nhuận bút, phong cách làm việc chứ không phải yêu cầu đối tác phải vượt qua tất cả vòng loại thì mới có thể làm việc.


2. Mình đã có sản phẩm để chứng minh khả năng


Nếu khách hàng muốn mình làm bài kiểm tra để đánh giá năng lực, khả năng viết lách của mình, họ có thể tham khảo những bài mình từng viết trước đây. Một người viết chuyên nghiệp sẽ luôn có blog riêng giống như portfolio, nơi họ quảng bá thương hiệu cá nhân và cho người khác thấy năng lực của mình. Vì vậy, thay vì làm bài test, mình sẽ đưa blog cho khách hàng tham khảo và ưu tiên dành thời gian đó để viết bài cho những khách hàng khác đang chờ đợi mình.


3. Đó có đơn giản là một bài kiểm tra?


Đối với một người viết, những điều mang lại thu nhập cho họ chính là con chữ và ý tưởng. Do đó, nếu khách hàng yêu cầu mình viết một bài mẫu cho sản phẩm của họ thì mình có quyền đặt ra câu hỏi, “Liệu đó đơn giản chỉ là tham khảo, kiểm tra để đánh giá khả năng của mình hay còn vì mục đích khác?”, “Giả sử sau bài test đó, họ không đồng ý thuê mình thì họ có sử dụng nội dung ấy vào mục đích cá nhân?”


Khi bạn đồng ý viết bài mẫu, điều này có nghĩa là bạn đồng ý cho khách hàng toàn quyền sử dụng bài viết đó. Nếu như tất cả người viết tự do đều đồng ý làm bài kiểm tra, thì sau một đợt tuyển dụng, khách hàng đã có vô số bài viết miễn phí với nhiều nội dung khác nhau và chất lượng vì ai cũng muốn đưa ra những cái hay nhất để thuyết phục khách hàng. Đây là một “chiêu” chơi xấu của nhiều khách hàng khi tìm kiếm freelancer. Còn freelancer thì dễ dàng đồng ý vì muốn có cơ hội kiếm được việc làm.


Tuy nhiên, nếu khách hàng chấp nhận trả tiền cho bài test, mình sẵn sàng viết. Vì dù sao, bài test cũng có nhuận bút nên mình không phải làm việc đó không công.


Tóm lại, mình thấy việc khách hàng yêu cầu bạn viết bài test và không chọn bạn để hợp tác giống như một kiểu quỵt tiền công khai “danh chính ngôn thuận”. Khi đó, bạn không thể kiện cáo người ta ăn cắp ý tưởng của bạn nên cá nhân mình sẽ nói không với việc làm bài test.

-----------o0o-----------


KIM NGÂN - FREELANCE WRITER/ CONTENT EDITOR


Mình đã từng đứng ở cả hai vị trí: nhà tuyển dụng và freelance writer. Vì vậy, mình sẽ kể lại trải nghiệm khi đi thuê freelancer cho dự án của công ty.


Vì hiểu nỗi lo của freelancer nên mình đã không yêu cầu làm bài test mà chỉ cần đưa những bài từng viết về chủ đề có liên quan đến lĩnh vực hoạt động của công ty. Mình chọn được 3 bạn vì thấy các bạn viết tốt ở những bài từng viết, dù văn phong chưa thật sự phù hợp với công ty nhưng mình nghĩ nếu đã có kỹ năng viết thì việc thay đổi văn phong sẽ không phải là chuyện khó với các bạn.


Tuy nhiên, khi bắt tay vào làm thì các bạn viết không được như mình mong đợi. Dù mình đã hướng dẫn chi tiết về công ty, sản phẩm, khách hàng mục tiêu cũng như cho các bạn đọc những bài viết cũ trên website, nhưng chỉ một bạn là có thể viết đúng như yêu cầu; hai bạn còn lại thì vẫn còn bị ảnh hưởng bởi văn phong của những nơi từng làm trước đây.


Từ đó, mình mới nhận ra tầm quan trọng của việc làm bài test khi tuyển dụng. Cùng một lĩnh vực/ngành hàng nhưng nếu đối tượng khách hàng khác nhau hoặc định hướng công ty khác nhau thì sẽ cho ra các nội dung không giống nhau. Một bài viết về lĩnh vực làm đẹp hướng đến đối tượng học sinh – sinh viên sẽ khác với bài cũng về lĩnh vực làm đẹp nhưng lại dành cho phụ nữ ngoài 30. Bạn từng viết tốt ở mảng đầu tiên không có nghĩa bạn vẫn viết tốt ở mảng thứ hai.

Vì vậy, nhà tuyển dụng chỉ xem bài viết mẫu thôi thì chưa đủ (dù cho cùng chủ đề, lĩnh vực) mà còn cần ứng viên viết thử một bài theo đúng định hướng, yêu cầu công ty. Nhờ vậy, họ sẽ biết được văn phong, cách viết của bạn có phù hợp không. Tiêu chí quan trọng ở đây vẫn là PHÙ HỢP chứ không phải là CÓ HAY hay không.


Tất nhiên, đứng ở vị trí của freelancer thì việc làm bài test vẫn tiềm ẩn rủi ro khi có không ít nhà tuyển dụng lợi dụng bài test để lấy làm tài nguyên cho công ty mà không trả phí. Vì vậy, mình xin chia sẻ một vài bí quyết giúp các bạn freelancer giảm thiểu rủi ro bị lừa khi gặp phải nhà tuyển dụng “dỏm”.


Đầu tiên, khi thấy ai đó đăng tin tuyển dụng tìm freelancer, bạn hãy xem các yếu tố sau:


+ Người đó có dùng nick thật không? Bạn vào facebook cá nhân, xem thử các bài đăng gần nhất và những tương tác trong mỗi bài với bạn bè. Không phải ai dùng nick ảo cũng là lừa đảo, vì mình từng làm việc với một khách hàng như vậy và anh ấy luôn thanh toán nhuận bút đều đặn mỗi tháng. Nhưng mình nghĩ số lượng này không nhiều. Để giảm thiểu rủi ro thì tốt nhất các freelancer nên tránh những nhà tuyển dụng dùng nick ảo.


+ Tin tuyển dụng có miêu tả công việc rõ ràng, cụ thể không? Ví dụ:


“Mình đang cần tuyển một bạn freelancer viết bài cho blog và các website vệ tinh với yêu cầu sau:

+ Viết bài chuẩn SEO

+ Số từ: 500 – 700 từ

+ Chủ đề: Du lịch

+ Không viết sai chính tả

+ Đúng deadline

+ Nhuận bút: X đồng

+ Thanh toán vào ngày 5 mỗi tháng

Công ty mình là công ty bán tour du lịch. Nếu bạn đã có kinh nghiệm viết trong lĩnh vực này thì gửi thông tin kèm các bài đã viết liên quan đến du lịch về email: abc@xyz.com.”


Hạn chế ứng tuyển ở những tin đăng không rõ ràng rồi yêu cầu bạn inbox để gửi chi tiết. Vì mỗi ngày sẽ có đến hàng chục hàng trăm tin nhắn chờ và mình không thể biết tin của mình bị trôi đến đâu. Ít khi nào người ta đủ kiên nhẫn để trả lời từng tin nhắn hoặc có khi những bạn may mắn nằm đầu tiên đã được nhận rồi. Việc để lại email để freelancer ứng tuyển cũng cho thấy cách làm việc chuyên nghiệp của nhà tuyển dụng. Kinh nghiệm làm freelancer của mình là đa số khách hàng mà yêu cầu gửi thông tin ứng tuyển qua email đều uy tín.


+ Sau khi ứng tuyển, nếu nhà tuyển dụng yêu cầu làm bài test, bạn hãy hỏi lại thông tin công ty, kèm theo yêu cầu cụ thể (như số từ, đối tượng độc giả, văn phong). Như vậy, bạn sẽ biết được chính xác công ty đang tuyển dụng mình là ai, hoạt động thế nào để giảm rủi ro bị lừa đảo. Đồng thời, bạn cũng có thể viết bài test phù hợp với mong muốn của họ hơn.


+ Chỉ được viết 1 bài test, tối đa 2 bài. Bạn đừng viết nhiều hơn con số này vì thông thường, một bài viết cũng đủ để nhà tuyển dụng đánh giá bạn có phù hợp hay không. Nếu yêu cầu làm kiểm tra quá nhiều bài thì khả năng cao là họ đang muốn lừa bạn để lấy bài miễn phí.