top of page
  • Ngân

“Bắt bệnh” bí từ khi viết lách: Hướng dẫn chi tiết cách chữa và phòng ngừa

Bạn đang mải viết thì đột nhiên dừng lại vì không tài nào tìm được từ phù hợp để diễn đạt ý trong đầu. Bạn bị bí từ. Đây có lẽ là căn bệnh khó chữa thứ hai trong viết lách (đứng đầu là bệnh bí ý).


Dù bạn có ý tưởng hay ho thế nào nhưng nếu không được diễn tả bằng từ ngữ thích hợp, bạn sẽ khó tạo ra bài viết hấp dẫn người đọc. Vậy làm thế nào để chữa dứt điểm căn bệnh bí từ khó nhằn này? Câu trả lời sẽ có trong bài viết dưới đây.


Nguyên nhân gây ra bệnh bí từ và hậu quả


Nhìn chung, bệnh bí từ phần nhiều là do bạn có vốn từ vựng nghèo nàn. Bạn không quan tâm đến việc mở rộng, chỉ toàn sử dụng những từ quen thuộc. Bạn cũng lười tò mò, biếng động não, cứ thế tặc lưỡi dùng đại mà không suy xét xem từ đó có đúng không, có phù hợp với ngữ cảnh không.


Nếu không tìm cách chữa trị, căn bệnh bí từ sẽ dẫn đến những hậu quả sau:


Khiến người đọc khó hiểu

Nguồn: Freepik

Khi bạn bí từ rồi chọn từ sai, nội dung sẽ trở nên khó hiểu trong mắt người đọc. Đôi khi từ sai khiến câu văn trở nên ngớ ngẩn và buồn cười. Ví dụ:


Du lịch đem đến nhiều lợi ích cho con người như giúp mở mang tầm mắt, bổ dưỡng tinh thần.


Không ai dùng động từ “bổ dưỡng” để miêu tả tác động đến tinh thần. Trong trường hợp này, từ đúng phải là:


Du lịch đem đến nhiều lợi ích cho con người như giúp mở mang tầm mắt, làm phong phú đời sống tinh thần.


Hoặc:


Du lịch đem đến nhiều lợi ích cho con người như giúp mở mang tầm mắt, làm đời sống tinh thần phong phú.


Những lỗi sai buồn cười như vậy cũng đồng thời làm giảm giá trị của bài viết, ảnh hưởng đến hình ảnh của tác giả trong mắt người đọc.


Dùng từ sáo rỗng


Vì chỉ sử dụng những từ quen thuộc, bạn dễ rơi vào tình trạng sáo rỗng với các cách diễn đạt như: nhanh như cắt, răng đều như hạt bắp, đẹp như tiên…

“Bản chất của một lời nói sáo rỗng là các từ tuy không dùng sai mục đích nhưng đã hết giá trị” - (Clive James, Glued to the Box. Jonathan Cape, 1982).

Những từ sáo rỗng khiến nội dung thiếu tính sáng tạo, và cũng vì vậy mà kém hấp dẫn người đọc.


4 cách chữa bệnh bí từ


Cách 1: Mua sẵn từ điển giấy, không nên dùng từ điển online


Theo nhà giáo Nguyễn Văn Hầu, “từ điển sẽ đem lại cho bạn nhiều tiếng mà bạn chưa hề biết hoặc đã biết mà bỏ quên không dùng” (*).


Hãy “tậu” một cuốn từ điển giấy và đặt ngay trong tầm tay. Để những khi không chắc chắn về một từ nào đó, bạn có thể với tay tra cứu ngay.


Ví dụ từ “cứu cánh”, nhiều người luôn dùng nó với nghĩa “giải pháp cuối cùng để giúp thoát khỏi tình thế hiểm nghèo”. Nhưng nghĩa đúng của từ này là mục đích cuối cùng (theo từ điển tiếng Việt do GS. Hoàng Phê làm chủ biên):


Nghệ thuật là phương tiện, không phải là cứu cánh.


Vì có yếu tố “cứu” làm nhiều người hiểu theo nghĩa giúp đỡ nên từ “cứu cánh” vẫn bị dùng sai, kể cả trên các trang tin tức.


Vậy tại sao phải dùng từ điển giấy trong khi từ điển online miễn phí và tiện dụng hơn?


Khi bạn cần tìm từ phù hợp, việc lần giở từng trang trong từ điển giấy sẽ giúp bạn biết thêm nhiều từ liên quan. Ví dụ khi tra từ “cứu cánh”, bạn thấy nghĩa đúng của nó không phù hợp với ngữ cảnh trong bài. Bạn muốn tìm từ thể hiện ý “giúp thoát khỏi tình thế hiểm nghèo, nguy kịch”. Nhờ từ điển, bạn biết được một loạt từ mang nghĩa tương đương, ví dụ cứu chữa, cứu giúp, cứu sinh, cứu vớt, cứu vãn… do chúng nằm trong cùng một trang với từ “cứu cánh”. Bây giờ, bạn chỉ việc chọn đúng từ dựa vào ngữ cảnh trong bài. Đây là điều mà từ điển online khó làm được.


Đây là một cách học từ mới “bị động”. Vì khi mở bất kỳ trang từ điển nào, bạn đều có thể thấy những từ bạn không biết hoặc đã biết nhưng quên mất.