Cách trình bày nội dung thân thiện với độc giả trực tuyến

Trong thời đại ngày nay, người đọc thì dễ dàng bị nhấn chìm giữa biển thông tin, còn người viết thì như một đứa trẻ kêu khóc đòi sự chú ý từ người đọc. Tiếp cận với thông tin trên trực tuyến, người đọc rất dễ mất tập trung và bỏ ngang một bài viết tâm huyết bất kỳ lúc nào. Vậy làm thế nào để khiến cho trải nghiệm đọc trực tuyến của độc giả trở nên dễ dàng hơn?


Hãy cùng tham khảo những nghiên cứu khoa học và các kỹ thuật sau đây.


Bạn đọc trên trực tuyến theo cách nào?


Đây có thể là một trong những thói quen trong vô thức của bạn khi đọc bài trên nền tảng trực tuyến:

  • Lướt qua các tiểu đề (subheading)

  • Đọc những chữ in đậm

  • Xem những đoạn được làm nổi bật

  • Lướt qua các gạch đầu dòng

  • Đọc câu đầu tiên của các đoạn

  • Lướt qua các đường link

  • Chỉ đọc đoạn mở bài và kết bài

  • Đọc lướt một lượt sau đó đánh dấu lại để đọc sau


Tại sao chúng ta đọc theo cách chúng ta đọc?


Đọc trên trang web khác với đọc trên trang giấy. Tại sao?

Bảng: Phân biệt cách đọc trên trang giấy và trang web. Nguồn: Cynthia Marinakos. Việt hóa bởi Writers Life

Bảng này đã chỉ ra sự khác biệt giữa cách chúng ta đọc trên trang giấy so với trang web.


Trong khi đối với trang in, chúng ta đọc từ trên xuống dưới, từ trước ra sau (ví dụ như đọc sách hay tạp chí) thì khi đọc trực tuyến chúng ta có ít sự kiên nhẫn hơn.


Đọc trên trực tuyến rất dễ gây mất tập trung - những trang web chỉ có 10 giây để có được sự chú ý của độc giả.


Thông thường, chúng ta đọc sách in để giải trí, nhưng lại lên tìm kiếm một bài viết trên mạng để giải quyết một việc gì đó như tìm một quán cafe để hẹn gặp bạn bè hay tìm cách chăm chó ốm.


Màn hình khiến mắt ta dễ bị mỏi hơn khi đọc giấy in, và chúng ta có xu hướng cam kết với việc đọc hơn khi đọc trang giấy.


Nghiên cứu nói gì về cách chúng ta đọc trên trực tuyến?


Trong nhiều năm qua đã có rất nhiều người nghiên cứu về cách độc giả đọc trên trực tuyến. Một cách thức nghiên cứu trong đó được gọi là theo dõi nhãn cầu, tức là mắt người sẽ được theo dõi để biết được họ tập trung vào đâu trên một trang web.


Một trong những nghiên cứu đầu tiên về theo dõi nhãn cầu được nhắc đến rộng rãi đó là nghiên cứu của Nielsen Norman Group được tiến hành vào năm 2006. Họ phát hiện ra rằng con người đọc nội dung trên web theo hình chữ F.


Trước tiên, họ quét trang từ trái sang phải. Sau đó họ quay lại phía bên trái và quét xuống dưới. Tiếp đến, mắt họ sẽ có một chuyển động ngang thứ hai, đi về bên trái rồi lại quét xuống. Nó sẽ trông như thế này:


Hình ảnh ghi lại kết quả theo dõi nhãn cầu cho ra hình chữ F. Nguồn: Nielsen Norman Group.

Bức hình này chỉ ra bản đồ nhiệt theo dõi hành vi (heatmap) từ nghiên cứu theo dõi đường đi của mắt ở 3 trang web khác nhau. Màu đỏ là những vị trí người dùng nhìn vào nhiều nhất. Màu vàng là những khu vực ít được chú ý đến. Màu xanh là phần được xem cuối cùng. Còn vùng màu xám thì hoàn toàn không được để mắt đến.


Nielsen Norman Group xem lại nghiên cứu theo dõi nhãn cầu của họ hơn 10 năm sau nghiên cứu chính gốc. Vào năm 2017, họ công bố những phát hiện trong nghiên cứu theo dõi mắt tiếp theo. Họ khẳng định rằng con người vẫn lướt trang web và màn hình điện thoại theo hình chữ F. Nhưng họ cũng quét theo các kiểu khác:

  • Kiểu bánh nhiều lớp: Quét qua tiêu đề và các tiểu đề.

  • Kiểu tìm điểm nổi bật: Lướt qua những gì cụ thể như một đường link, một con số hay một từ.

  • Kiểu đánh dấu: Mắt tập trung vào một nơi khi cuộn chuột hoặc lấy tay lật qua trang tiếp.

  • Kiểu qua đường: Vài chữ đầu tiên của một dòng sẽ bị bỏ qua nếu có rất nhiều dòng bắt đầu bằng từ/cụm từ giống nhau.

  • Kiểu cam kết: Tập trung vào hầu như mọi thứ trên trang (không thường xuyên xảy ra).

Nghiên cứu phát hiện ra rằng:

“Con người có xu hướng giảm thiểu sức tương tác và tối đa hóa lợi ích họ nhận được từ công việc họ làm. Đối với đôi mắt, điều này có nghĩa là bỏ ra ít sự chú ý, nhưng vẫn thu về thông tin họ cần; làm việc hiệu quả, trở nên gắn kết, thành công với những gì họ nhận được từ sự chú ý đó. Tiết kiệm thời gian có nghĩa là ít cố định mắt hơn - nhìn vào ít từ hơn.”


Nếu phớt lờ cách con người đọc (thường là lướt) trên trực tuyến, chúng ta sẽ đánh mất cơ hội kết nối với độc giả.


“Trong một vài trường hợp, người ta sẽ cảm thấy chán nản hoặc mệt mỏi khi họ đọc lướt. Ở trường hợp khác, những gì họ đọc không chứa nhiều thông tin, có thể vẫn đủ sức hút để họ tiếp tục lướt, nhưng lại không đủ sức để kéo họ đọc hết văn bản.”


Cách tiếp cận với viết lách để thỏa mãn cách độc giả đọc là một phần thuộc khái niệm rộng hơn được gọi là ‘thiết kế tối ưu cho người dùng’ ‘user-centred design’. Chúng ta tập trung vào việc thấu hiểu, và trao cho độc giả những gì họ cần, theo cách mà họ đang tìm kiếm nó.



Một số lỗi phổ biến của người viết

  • Giọng văn bị động

  • Đoạn văn dài

  • Giấu đi thông tin quan trọng

  • Câu văn và từ ngữ phức tạp

  • Bỏ qua từ khóa

Vậy nên thử thách đó là:

Làm thế nào để chúng ta có thể viết theo cách giúp độc giả nhanh chóng có được thông tin họ đang tìm kiếm, và không bị nhàm chán hay mệt mỏi?


6 Cách để giúp độc giả đọc hết bài viết của bạn

  1. Giọng văn chủ động

  2. Cấu trúc hình tháp ngược

  3. Đưa từ khóa ra trước

  4. Microcontent

  5. Chia đoạn

  6. Tiêu đề cuốn hút


1. Giọng văn chủ động


Elmore Leonard - một tiểu thuyết gia, người viết truyện ngắn và nhà biên kịch từng nói “Nếu viết mà nghe như đang viết, tôi sẽ viết lại.” (“If it sounds like writing, I rewrite it.”)


Một trong những cơ hội tuyệt vời nhất cho người viết trực tuyến đó là khả năng nói chuyện trực tiếp với độc giả. Vì vậy đừng phí hoài nó bằng lối diễn đạt buồn tẻ và dài dòng. Hãy viết như thể bạn đang trò chuyện với một ai đó.


Giọng văn chủ động là như thế nào?


Thay vì nói: “Bạn sẽ nắm được bí quyết này trong giây lát.” Hãy nói: “Tôi sẽ chỉ cho bạn bí quyết này trong giây lát.”


Thay vì nói: “Điều quan trọng là độc giả không bị làm phiền.” Hãy nói: “Đừng làm phiền độc giả.”


Cảnh báo: Viết theo kiểu trò chuyện nghĩa là bạn có thể sẽ phá bỏ một số quy tắc được học ở trường. Nhưng điều thật sự quan trọng là kiên định với những quy tắc khiến độc giả phát ngán, hay kết nối sâu sắc với độc giả bằng cách dám phá vỡ một số quy tắc viết lách?


Jakob Nielsen nói rằng trường hợp ngoại lệ nếu phải sử dụng giọng văn thụ động trên web đó là khi phải đưa các từ khóa vào tiêu đề, dẫn nhập và câu dẫn đoạn. Trong những trường hợp đó, giọng văn thụ động có thể giúp người đọc lướt thông tin tốt hơn và cải thiện khả năng tìm kiếm nội dung của bạn. Chúng ta sẽ tìm hiểu thêm về từ khóa ở điều số 3.


2. Cấu trúc hình tháp ngược


Cấu trúc hình tháp ngược là một cách viết trong đó chúng ta giải quyết những câu hỏi quan trọng một cách nhanh chóng để người đọc có thể hiểu vấn đề cơ bản ngay lập tức.

Theo sau đó sẽ là thông tin kém quan trọng hơn như trích dẫn, thống kê hoặc cá chi tiết bổ trợ khác.


Cấu trúc hình tháp ngược. Nguồn: Wikipedia. Việt hóa bởi Writers Life.

Áp dụng cấu trúc hình tháp ngược khi viết giúp ta chọn lọc câu chữ và vị trí đặt để nó tốt hơn.


Sử dụng hình tháp ngược như thế nào?


Thông tin: Một chiếc máy bay sắp hạ cánh xuống đại dương.


Phương án A hay B sẽ giúp bạn hiểu điều gì đang xảy ra nhanh hơn?


Phương án A


Air Niugini là hãng hàng không quốc gia PNG, phục vụ các tuyến nội địa và các quốc tế trên khắp Châu Úc, Châu Á và Thái Bình Dương.


“Cho đến nay, chúng tôi vẫn chưa biết tại sao nó lại hạ cánh xuống nước,” quản lý sân bay Chuuk - Jimmy Emilio trình bày với Pacific Daily News.


Chuyến bay 73 của Air Niugini được cho là đã vượt qua đường băng tại sân bay Weno ở Chuuk, Micronesia, nơi nó đang dừng trên đường từ Pohnpei đến Port Moresby.


Tất cả 36 hành khách và 11 phi hành đoàn đã được giải cứu.


Chiếc máy bay đang đi từ Liên bang Micronesia đến Papua New Guinea đã hạ cánh xuống nước sau khi vượt qua đường băng vào sáng thứ Sáu.

hay


Phương án B


Một chiếc máy bay của hãng Air Niugini đi từ Liên bang Micronesia đến Papua New Guinea đã hạ cánh xuống nước sau khi vượt qua đường băng vào sáng thứ Sáu.


Máy bay số hiệu 73 của Air Niugini được cho là đã vượt qua đường băng tại sân bay Weno ở Chuuk, Micronesia, nơi nó đang dừng trên đường từ Pohnpei đến Port Moresby.

Tất cả 36 hành khách và 11 phi hành đoàn đã được giải cứu.


“Cho đến nay, chúng tôi vẫn chưa biết tại sao nó lại hạ cánh xuống nước,” quản lý sân bay Chuuk - Jimmy Emilio trình bày với Pacific Daily News.


Air Niugini là hãng hàng không quốc gia PNG, phục vụ các tuyến nội địa và các quốc tế trên khắp Châu Úc, Châu Á và Thái Bình Dương.


Bạn sẽ chọn phương án nào?


Đây có phải là những điều bạn muốn biết đầu tiên:

Máy bay gì? Điều gì đã xảy ra? Lúc nào? Ai ở trên đó? Nó xảy ra như thế nào? Tại sao nó lại xảy ra? Sau đó:

Lúc này mọi chuyện thế nào? Mọi người trên chuyến bay ra sao? Điều gì xảy ra trước khi nó hạ cánh xuống nước? Còn ai liên quan đến vụ việc này? Họ nói gì về điều này?