20 gợi ý của Stephen King giúp bạn viết tốt hơn

Stephen King là nhà văn người Mỹ có sự nghiệp sáng tác đồ sộ. Những tác phẩm để đời của ông phải kể đến như Carrie (1976), The Shining (1980), Misery (1990), The Shawshank Redemption (1994), The Green Mile (1999)... Rất nhiều trong số đó đã được dựng thành phim.


Trong cuốn On Writing của mình, Stephen King đã chia sẻ nhiều lời khuyên về viết lách để chúng ta viết tốt hơn và phát triển sự nghiệp bền vững. Từ tư duy viết, tư duy kinh doanh của một cây viết, thói quen hàng ngày cho đến lựa chọn cấu trúc, từ ngữ… đều được nhắc đến như một sự thúc đẩy những cây viết trong công việc sáng tạo nội dung.


Sau đây là 20 gợi ý của Stephen King về viết lách để bạn tham khảo và ứng dụng để viết tốt hơn:


1. Công việc của bạn không phải tìm ý tưởng mà là nhận ra chúng

“Không có ý tưởng nào là đáng bỏ đi. Không có câu chuyện trọng tâm. Cũng không có hòn đảo nào chôn giấu những cuốn sách bán chạy nhất… Hai ý tưởng trước đây không liên quan với nhau sẽ xuất hiện cùng nhau và tạo một cái gì đó mới mẻ dưới ánh mặt trời. Công việc của bạn không phải là tìm những ý tưởng này mà là nhận ra khi chúng xuất hiện”.

Ví dụ khi viết về chủ đề mối quan hệ vợ chồng, chúng ta có thể kết hợp ý tưởng về “chồng nhà người ta” với việc chèo thuyền. Nhiều người thường ngưỡng mộ khi thấy chồng nhà người ta quá tuyệt vời và mong mình cũng tìm được một tấm chồng y như vậy. Nhưng để hôn nhân yên ấm, cả hai bên đều phải "lựa chọn" nhau sao cho phù hợp với nhau. Chồng nhà người có thể hoàn hảo nhưng chưa chắc người có tính cách tương tự sẽ phù hợp với mình khi về cùng một nhà. Cũng giống như việc chèo thuyền, bạn cần thuận theo dòng nước chảy và kết hợp hài hòa động tác chèo thì thuyền mới không bị chênh vênh và khó khăn.


Trên đây chỉ là một gợi ý, bạn có thể kết hợp linh hoạt sự quan sát của mình để nhận ra những kết hợp ý tưởng mới lạ từ trong cuộc sống hàng ngày thay vì cứ mải miết đi tìm.


2. Sẽ luôn có những người chỉ trích


Là một người viết, chắc hẳn bạn từng gặp ý kiến trái chiều hoặc ăn "gạch đá" vì một quan điểm nào đó hay bị chê bai vì viết chưa hay. Stephen King cũng nói rằng:

“Khi bạn viết (hoặc vẽ, nhảy, điêu khắc, hát...), sẽ luôn có người cố làm bạn thấy việc mình làm là tồi tệ.”

Điều này có nghĩa ai cũng gặp phải những người chỉ trích, chê bai, cho dù đó là người nổi tiếng và đã tạo ra các tác phẩm để đời.


Điều chúng ta cần là chuẩn bị cho mình một tinh thần vững vàng, tin tưởng vào bản thân và tập trung sự chú ý vào những nhận xét mang tính xây dựng, giúp ích cho công việc viết lách.


3. Đừng ngừng viết

“Dừng một phần công việc chỉ vì nó khó, dù là theo cảm tính hay bản chất là vậy thì đều không nên. Thỉnh thoảng bạn phải tiếp tục làm khi bản thân cảm thấy không thích. Và thỉnh thoảng bạn vẫn làm tốt công việc khi tất cả những gì bạn đang xoay xở là dọn rác xung quanh chỗ ngồi".
Nguồn: Freepik

Viết lách là một công việc cô đơn và đòi hỏi nhiều kiên nhẫn chứ không hẳn chỉ mang đến niềm vui và chìm đắm trong sáng tạo như không ít người người vẫn nghĩ. Trong giai đoạn đầu, sẽ có nhiều thứ bạn phải học và làm. Bạn cũng cần vượt qua nỗi sợ bên trong, đạp lên dư luận bên ngoài và sống chung với sự nhàm chán của việc ngồi gõ máy tính cả ngày.


Lời khuyên của Stephen King là đừng ngừng viết chỉ vì những khó khăn như thế. Vì con đường dẫn đến thành công chưa bao giờ trải đầy hoa hồng. Hãy vượt qua khó khăn, kiên định với mục tiêu, nâng cao kỹ thuật và năng suất để được viết và kiếm tiền bằng con chữ của mình.


4. Đặt bàn làm việc của bạn trong góc


Chúng ta thường cho rằng chỗ để làm công việc sáng tạo phải rất tiện nghi, ở vị trí đẹp nhất và nhiều ánh sáng tự nhiên. Tuy vậy, có người mẹ phải ngồi làm việc giữa đống bỉm sữa của con. Có tác giả ngồi sáng tạo cuốn sách của mình trên chiếc bàn cũ kỹ.


Không phải ai cũng có một môi trường tuyệt vời cho nghệ thuật. Ngay cả Stephen King cũng từng nói:

“Đặt bàn của bạn vào trong góc, và mỗi khi ngồi xuống đó để viết, hãy tự nhắc mình tại sao không để nó ở giữa phòng. Cuộc sống không phải là hệ thống hỗ trợ cho công việc sáng tạo. Nó vận hành theo hướng ngược lại”.

Chúng ta có thể thiết kế một nơi làm việc tốt nhất trong điều kiện của mình. Có thể là một chiếc bàn chắc chắn, một chiếc ghế sẵn có trong nhà và đặt ở nơi yên tĩnh, sạch sẽ. Miễn sao môi trường tạo điều kiện cho bạn tập trung làm việc. Rồi thành công sẽ từ từ tìm đến.


5. Thực hiện nghiêm túc công việc viết lách và có tư duy kinh doanh

“Tôi không đề nghị bạn phải viết một cách tôn kính hoặc không được nghi ngờ điều gì. Tôi cũng không bảo bạn phải luôn có quan điểm chính trị đúng đắn hay gạt bỏ khiếu hài hước của mình. Viết lách không phải là cuộc thi được ưa chuộng, cũng không phải là Thế vận hội về luân lý hay một giáo hội. Đây là công việc viết lách chứ không phải rửa xe hoặc kẻ mắt. Nếu thực hiện một cách nghiêm túc, chúng ta có thể biến viết lách thành công việc kinh doanh. Còn nếu bạn không thể hoặc sẽ không làm như vậy, đã đến lúc bạn nên đóng sách lại và làm việc khác ”.

Đó là ý kiến của Stephen King.


Tư duy kinh doanh là điều mà gần đây mình nghe nhiều người nhắc đến. Đặc biệt trong hành trình 100 ngày trở thành “A FREELANCE DOER”. Đúng là chúng ta có thể viết cho nhiều mục đích khác nhau, bao gồm viết cho công việc, viết cho cảm xúc hoặc chỉ viết theo sở thích. Tuy vậy để phát triển và có thu nhập tốt, bạn cần vận hành công việc viết như một doanh nghiệp cá nhân.


Ví dụ chúng ta không chỉ rao bán chữ của mình mà còn cần nâng cấp bản thân để tăng thù lao, xây dựng khóa học online, viết sách, cung cấp dịch vụ viết trọn gói một cách chuyên nghiệp… Bạn có thể chưa làm những việc này ngay nhưng nên sớm nghĩ đến nó để lên kế hoạch chỉn chu và luyện viết hàng ngày với mức độ phù hợp. Các bước phát triển sau đó chỉ còn là vấn đề thời gian và sự quyết tâm của bạn.


6. Đừng chọn từ quá hoa mỹ hoặc bóng bẩy


Nhiều người cố gắng chau chuốt vốn từ vựng của mình vì nghĩ điều này giúp nội dung tốt hơn. Người thì cố tìm kiếm sự hoa mỹ thay vì đơn giản do sợ độc giả đánh giá mình có vốn từ nghèo nàn. Tuy vậy, lời khuyên ở đây là hãy lựa chọn từ ở mức dễ hiểu, gần gũi với người đọc thay vì dùng từ quá hoa mỹ. Vốn từ vựng phong phú hay không dựa vào việc bạn chọn đúng từ vào đúng chỗ và phù hợp với đối tượng độc giả.


Stephen King cũng đồng ý với quan điểm này:

"Sử dụng từ đầu tiên xuất hiện trong tâm trí bạn, nếu nó phù hợp và đầy màu sắc".

Ví dụ, bạn nên viết “ngôi nhà to lớn gồm 4 tầng và một tầng thượng rộng rãi” thay vì “căn nhà lớn xa hoa lộng lẫy và tráng lệ” để miêu tả về một địa điểm.


7. Tránh các trạng từ

“Trạng từ không phải là bạn của bạn. . . . Tôi tin rằng con đường dẫn đến địa ngục được lát bằng các trạng từ ”.

Đó là câu nói của Stephen King.


Vì sao lại như vậy?


Lý do vì sử dụng quá nhiều trạng từ sẽ khiến nội dung trở nên mơ hồ, thông tin thì chung chung. Theo nhà báo Ngọc Trân, trạng từ thường mang tính suy diễn của người viết. Vì vậy, bạn nên dùng trạng từ một cách vừa phải và chọn động từ để củng cố thêm phần thông tin.


8. Tập trung vào các đoạn văn

"Tôi khẳng định rằng đoạn văn, không phải câu, là đơn vị cơ bản của văn bản."

Một điều cơ bản nhưng rất quan trọng khi viết lách đó là người viết cần tách đoạn. Khi nhìn vào một bài viết, điều chúng ta chú ý đầu tiên là bố cục đoạn văn chứ không phải từng câu từng chữ. Việc đọc sẽ dễ dàng hơn nếu nội dung được chia thành các đoạn ngắn. Mỗi đoạn cũng cần làm rõ một ý chính để phục vụ cho nội dung tổng thể của cả bài.

Nguồn: Freepik

9. Đừng dành quá nhiều thời gian để nghiên cứu cách viết hay

"Những giờ chúng ta dành để nói về viết lách là thời gian chúng ta không thực sự viết."

Thói quen viết lách rất quan trọng, vì thế bạn cần dành phần lớn thời gian để sáng tạo các nội dung hữu ích. Tuy việc tìm hiểu cách để viết tốt hơn là cần thiết nhưng nếu dành quá nhiều thời gian để làm việc đó, bạn sẽ dễ sa đà vào lý thuyết và không chú trọng đến thực hành.


10. Luôn sẵn sàng làm việc


"Nếu bạn không muốn nỗ lực làm việc, bạn không việc gì phải cố gắng viết tốt."

Mình bắt gặp một số bạn nói thích viết và muốn viết tốt nhưng lại không thể dành ít nhất 30 phút mỗi ngày để luyện viết.


Bạn cũng khó lòng phát triển nếu không bỏ công rèn luyện. Rèn luyện ở đây là không ngừng học hỏi. Lý do vì mọi thứ thay đổi liên tục và dù bạn có là một "từ điển sống" thì cũng luôn xuất hiện những điều mình không biết. Do đó, làm việc và học hỏi suốt đời là cách những cây viết tạo ra giá trị và kiếm được thu nhập từ chính ngòi bút của mình.


Ví dụ, bạn có thể thử chia nhỏ mục tiêu viết lách của mình vào giai đoạn bắt đầu rồi tăng dần lên sau mỗi tuần. Ban đầu mỗi ngày bạn viết 10 phút thì sau đó tăng lên là 15 phút, 20 phút, 30 phút... Hoặc bạn cũng có thể đổi chủ đề viết để tìm ra thứ mình thực sự muốn viết. Trong quá trình tìm về bên trong để thấu hiểu bản thân, chúng ta hoàn toàn có thể thử sống hết mình với đam mê.


11. Hãy đọc thật nhiều

“Nếu bạn muốn trở thành một nhà văn, bạn phải làm được hai điều trên tất cả những điều khác: đọc nhiều và viết nhiều. Ngoài ra, không còn cách nào khác, cũng không có con đường tắt nào cả”.

Khi trở thành người viết, một cách tự nhiên mình đã quay trở lại với việc đọc sách, đọc kiến thức chuyên ngành trên các trang web. Cũng không phải ngay từ đầu mình đã thế. Có những giai đoạn mình bị bí ý tưởng, mình cảm thấy chữ nghĩa trong đầu như biến đi đâu hết và mình không thể viết ra bất cứ nội dung nào. Mình đã nghĩ hay là mình không viết được nhỉ? Nhưng rồi mình thấy mình đang bị thiếu kiến thức, thiếu vốn từ và thiếu cả trải nghiệm. Stephen King cũng đã nói:

"Nếu bạn không có thời gian để đọc, bạn sẽ không có thời gian (hoặc công cụ) để viết. Đơn giản là vậy."

Một gợi ý cho bạn từ kinh nghiệm của mình là bạn có thể đọc sách chuyên ngành về chủ đề mình đang viết hoặc trái ngành đều được. Đọc theo chiều sâu hoặc bề rộng đều giúp ích cho người viết trong việc có những liên tưởng, so sánh thú vị. Ví dụ có người so sánh viết lách với món cà phê chồn rất thú vị:

Bạn sẽ không thể viết được những dòng này nếu không biết về cà phê chồn và có sự quan sát, liên tưởng tinh tế.

"Đọc là trung tâm sáng tạo của cuộc đời người viết".
“Tầm quan trọng thực sự của việc đọc là nó tạo ra sự dễ dàng và gần gũi trong quá trình viết”.
"Việc đọc liên tục sẽ đưa bạn vào một cung điện (một cuộc đấu trí, nếu bạn thích cụm từ này), nơi bạn có thể viết một cách háo hức mà không tự nhận thức được. Nó cũng không ngừng cung cấp cho bạn kiến thức về những gì đã làm được và những gì chưa, những gì sai và những gì mới, những gì hiệu quả và những gì chỉ nằm đó đang chết (hoặc chết) trên trang giấy."

12. Áp dụng bài kiểm tra Kondo


Bài kiểm tra Kondo (Marie Kondo) là một phương pháp liên quan đến việc tìm ra và loại bỏ đi bất cứ thứ gì không khơi dậy niềm vui trong cuộc sống của bạn. Phương pháp này hướng đến việc dọn dẹp các đồ dùng trong gia đình. Còn ở đây, Stephen King đang muốn nói đến việc kiểm tra mức độ yêu thích của bạn với viết lách và liệu nó có đem lại niềm vui cho bạn hay không.

“Nếu bạn viết mà không có niềm vui trong đó thì thật không tốt chút nào. Tốt nhất là hãy chuyển sang một số lĩnh vực khác, nơi mà tài năng của bạn được trả giá cao hơn và mang lại nhiều điều thú vị”.

Tất nhiên nếu bạn đang đọc bài viết này, ít nhiều bạn cũng đang muốn viết tốt hơn và muốn biết các tác giả nổi tiếng dùng cách gì để tạo ra được những tác phẩm để đời. Vậy sau đây là gợi ý nho nhỏ để bạn biết viết về cái gì làm bạn thấy vui.


Bạn có thể thử mức độ vui vẻ của mình bằng cách bắt đầu viết liên tục những chủ đề bạn cho là thích trong ít nhất 3 tháng liền.


Ví dụ nếu đang băn khoăn việc viết về tài chính cá nhân hay là chăm sóc da, bạn có thể lên ý tưởng và tìm hiểu kiến thức để viết về mỗi chủ đề trong 3 tháng. Sau đó tổng kết lại quá trình làm việc với từng chủ đề xem cảm xúc của mình ra sao. Có thể bạn sẽ tìm thấy câu trả lời trong quá trình đó.


13. Viết (bản nháp đầu tiên) một cách nhanh chóng


Nhiều người có thói quen cầu toàn, viết đi viết lại bản nháp đầu tiên vì nghĩ nó chưa đủ hoàn hảo. Cũng vì vậy mà bài viết mãi không được hoàn thành. Nếu bạn chỉ chờ đợi sự hoàn hảo để rồi không bao giờ chạm đến đích thì sự hoàn hảo là vô nghĩa. Stephen King khuyên:

"Tôi tin bản thảo đầu tiên của một cuốn sách - thậm chí là một cuốn sách dài - sẽ không quá ba tháng".

Bạn hãy hoàn thành bản nháp đầu tiên một cách nhanh chóng. Sau đó, bạn tập trung biên tập để trau chuốt câu từ cho hay hơn, sắc hơn, điều chỉnh nội dung sao cho hấp dẫn hơn.

Để viết nhanh hơn, bạn nên đặt ra các mốc thời gian cụ thể để có động lực hoàn thành. Ví dụ chương 1 là trong 2 tuần, chương 2 trong 3 tuần (vì dung lượng nhiều hơn), chương 3 là 1 tuần. Tuy vào độ dài của nội dung mà bạn phân chia cho thích hợp.


14. Thiết lập một mục tiêu cụ thể

“Bạn cần một mục tiêu cụ thể. . . Bạn càng giữ được những điều cơ bản này, hành động viết càng trở nên dễ dàng hơn. Đừng đợi chờ cảm hứng hoặc nàng thơ sẽ đến”.

Mục tiêu SMART là một điều gần đây mình mới biết đến. Đó là nguyên tắc đặt ra các mục tiêu rõ ràng, chi tiết, phù hợp và có tính khả thi. Cụ thể như sau:

  • Mục tiêu đặt ra cần cụ thể (Specific)

  • Mục tiêu đặt ra cần đo lường được (Measurable)

  • Mục tiêu cần đạt được (Attainable)

  • Mục tiêu cần phù hợp và thích hợp (Relevant)

  • Mục tiêu cần có giới hạn và kiểm soát được thời gian (Time-bound)

Ví dụ bạn có thể đặt ra các mục tiêu trong viết lách và phát triển công việc lâu dài một cách cụ thể như sau: tháng 3 năm 20XX xây dựng xong blog cá nhân, tháng 5 năm 20XX ký hợp đồng dài hạn với 2 khách hàng mới... Hoặc là theo gợi ý chi tiết của Stephen King:

“Tôi muốn viết 10 trang mỗi ngày, tương đương 2.000 từ”.

15. Làm việc mỗi ngày

“Công việc của bạn là đảm bảo "nàng thơ" - tức cảm hứng biết bạn sẽ ở đâu mỗi ngày từ chín giờ trưa hoặc bảy giờ trưa đến ba giờ chiều. Nếu nàng biết, tôi đảm bảo với bạn sớm muộn gì nàng cũng sẽ bắt đầu xuất hiện và làm nên điều kỳ diệu của mình. "
Nguồn: Freepik

Nhiều người viết luôn chờ đợi cảm hứng để viết vì họ tin như vậy sẽ giúp họ viết hay hơn. Nhưng với những cây viết chuyên nghiệp như Stephen King, họ không chờ cảm hứng mà chỉ đứng dậy và ngồi vào bàn làm việc. Họ tạo kỷ luật làm việc đều đặn mỗi ngày. Và chính trong quá trình hăng say viết ấy, cảm hứng mới xuất hiện.